1. Saklı Pay ve Tenkis Davası Nedir?

  • Saklı pay: Mirasçılara, miras bırakanın iradesinden bağımsız olarak tanınmış, dokunulamayan hemfikir bir haktır. Miras bırakan bu pay üzerinde tasarruf edemez; aksi halde bu tasarruf tenkis davasına tabidir.

  • Tenkis (İndirim) Davası: Miras bırakanın saklı payı zedeleyici ölüme bağlı ya da sağlar arası tasarruflarının, saklı pay korunana kadar yeniden hesaplanmasını sağlayan, yenilik doğurucu bir davadır.

2. Net Tereke ve Hesaplama Usulü

  • Net tereke, miras bırakanın ölüm tarihindeki malvarlığının (aktif) bakiyesi olup, pasif (borçlar, cenaze masrafları vb.) düşülmesiyle oluşur.

  • Tenkis yapılırken önce ölüme bağlı tasarruflara, yetmezse en yeni sağlar arası tasarruflardan başlanarak sırayla geriye doğru tenkis uygulaması yapılır.

3. Tenkis Davasında İspat Yükü ve Belgeler

  • Saklı payın zedelendiğini iddia eden mirasçının tüm terekeyi (kazandırma konusu ve dışı) ortaya koyması gerekir; mahkeme bu delilleri re’sen incelemelidir.

  • İddianın temeli, net tereke üzerinden yapılan parasal hesaplamalar ve saklı pay oranlarının doğru tespitiyle desteklenmelidir.

4. Davayı Açma Süreleri (Hak Düşürücü Süreler)

  • Saklı pay ihlalini öğrenen mirasçılar, öğrenme tarihinden itibaren 1 yıl, her hâlde mirasın açıldığı tarihten itibaren 10 yıl içinde tenkis davası açabilirler.

  • Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; yani geçmezse dava hakkı kaybedilir.

5. Yerel Mahkeme Örneği (Bedelsiz Devir – Tenkis Davası)

Bir Asliye Hukuk Mahkemesi olayı:

  • Miras bırakan taşınmazı bedelsiz olarak devretmiş; mirasçılar saklı pay ihlali iddialarıyla tenkis davası açmışlardır.

  • Yargıtay bozma kararına uyarak yeniden inceleme yapılmasını istemiş, mahkeme de eksik soruşturmayı tamamlayıp 80.033,79 TL tutarında saklı pay ihlali tazminatına hükmetmiştir.

Uygulamada Neler Yapılmalı?

  • Mirasçılar için: Tereke dışındaki tasarruflar (bağış, devir gibi) varsa, hak düşürücü süre içinde tenkis davası açmak, delilleri eksiksiz toplamak (tapu, banka hesapları, tanık vb.) çok önemlidir.

  • Avukatlar için: Eksiksiz tereke tespiti, net tenkis hesabı ve sürelerin doğru işlemesi yönünden dikkatli olmak gerekir.